Economie als religie

Kapitalisme of socialisme? Wat moeten we kiezen? Het is een wonderbaarlijke eigenschap van de westerse wereld dat dit debat nog steeds voortduurt, vaak met een enorme felheid. Soms lijkt het of alle politieke tegenstellingen in westerse landen neerkomen op dit economisch vraagstuk, en beide kanten hebben toegewijde vertegenwoordigers. Toewijding aan een van beide kanten heeft in sommige kringen de schijn van religieuze devotie gekregen. Hoe verklaren we dit?

 

Er zijn academici die beargumenteerd hebben dat het zuivere Marxistische socialisme een soort van seculiere, atheïstische hervorming is van het Christendom waarin velen niet meer in kunnen geloven. Er is de mythe van het gouden tijdperk, gevolgd door de val, het oordeel en de verlossing en uiteindelijk het Koninkrijk Gods en de Hemel op aarde. In Marxistische ideologie vinden we vergelijkbare fasen terug: de pre-industriële samenleving, de industriële revolutie, de onvermijdelijke socialistische revolutie -waarin Marx natuurlijk de rol op zich neemt van de Christus-, dan de socialistische heilstaat die uiteindelijk verwordt tot een perfecte samenleving vergelijkbaar met het Koninkrijk Gods.

 

Voorstanders van de vrije markt hebben in de afgelopen decennia deze standaard mythologie herschreven voor het economische systeem van hun eigen voorkeur. Mises, Rothbard of Friedman nemen de plaats van Marx in als Messias, en de perfecte markt, vrij van elke dwingende invloed door de staat (de duivel) neemt de plaats in van de socialistische heilstaat als Koninkrijk Gods. Degene die inziet dat dit absolutistische vrije markt denken niet meer of minder is dan het herschrijven van Marxistische of Christelijke mythes zou ook van dit denken snel afstand moeten nemen. We moeten allemaal net wat dieper nadenken over zulke zaken.

 

Economie is niet nutteloos, en een kapitalistisch systeem met een relatief vrije markt heeft grote voordelen in vergelijking met een centraal door de overheid geplande economie. Maar deze conclusie is triviaal. Het is een conclusie die iedereen kan trekken door op empirische wijze te kijken naar het historisch bewijsmateriaal en naar de omstandigheden waaronder mensen zich laten bewegen tot bepaald gedrag. De markt is gewoon de standaard waarop we terugvallen, het is hoe we als mensen werken. We verkopen elkaar dingen. Dit is hoe de meeste goederen en diensten geleverd moeten worden in een samenleving die productief wil zijn en niet alleen wil overleven, maar ook wil leven in enig comfort. Dus waarom discussiëren mensen vaak met een religieus aandoend fanatisme over economische systemen?

 

Ze doen dat omdat er niets anders is om in te geloven in het Westen. Of ze nu tevreden zijn met de gevestigde orde of niet, mensen hebben de neiging te wijzen naar het ene grootse instituut dat zichtbaar is in onze cultuur, en dat is kapitalisme of de vrije markt economie. Het is de bepalende sociale institutie, terwijl het niet meer hoort te zijn dan hetgeen dat zich op de achtergrond van het alledaagse leven afspeelt. De antikapitalisten in het Westen kunnen zich zo druk maken over de vrije markt omdat er niets anders is waarover ze zich druk kunnen maken, ze voelen zich leeg en verlaten door de samenleving en hun cultuur, maar ze zien geen enkele vijand behalve winkelcentra en multinationals. De type mensen die deze antikapitalisten met walging aanzien kiezen er vervolgens voor om de vijand van de antikapitalisten te gaan aanbidden.

 

Liberalisme en postmodernisme hebben het voor elkaar gekregen om alle andere instituties die mensen een gevoel van waarde geven, een gevoel van ergens bij te horen, ergens thuis te zijn te vernietigen. Religie is achterlijk. Mannelijkheid is slecht, om misschien op zichzelf al verkrachting. Traditionele gezinnen zijn instrumenten van een onderdrukkend patriarchaat, niet van sociale stabiliteit. Blanke kinderen leren dat hun voorouders moorddadige maniakken waren en dat de 'privileges' die ze vandaag de dag genieten het resultaat zijn van diefstal van allerlei nobele wilden. er wordt hen geleerd dat ze zichzelf moeten opofferen als goedmakertje voor de historische misdaden van hun voorouders. Elke vorm van groepsloyaliteit of -identiteit voor blanken wordt afgedaan als iets dat bij voorbaat al een of ander barbaars nazisme is. Tegelijkertijd wordt kleurlingen geleerd dat enkel hun lidmaatschap van een 'onderdrukte' groep al een verdienste is op zichzelf, en dat ze verder dus hun best niet hoeven te doen.

 

Mensen voelen zich Unheimlich als gevolg van deze sociale deconstructie. Er is niets waaraan we ons nog kunnen vastklampen, niets dat ons bestaan nog betekenis geeft. Dit gegeven maakt dat het niet verrassend is dat we ons heil zoeken in verschillende absolutistische economische ideologieën. Of we moeten allemaal onderdeel zijn van een grote groep zonder onderlinge verschillen, of groepen bestaan helemaal niet en we zijn allemaal atomistische individuen die alleen in relatie tot elkaar staan door handel en commercie.

 

Economie is de mechaniek die een samenleving laat functioneren, het is niet het hoogste doel of de belangrijkste institutie. Maar wat is er verder nog over dat niet ten prooi is gevallen aan sociale deconstructie?

 

een geloof in absolutistisch socialisme of communisme geeft mensen het gevoel dat ze bij een groep horen en samen naar een bepaald doel toewerken, iets dat zeldzaam is in deze tijd van zielloos consumentisme. Geloof in absolutistisch kapitalisme geeft mensen het idee van individualisme en superioriteit, iets waar veel intelligente en creatieve mensen naar verlangen. De managersklasse biedt de laatste uitlaatklep voor leiderschap en superioriteit die nog sociaal acceptabel is.

 

Maar uiteindelijk heeft onze samenleving verbindende elementen nodig die dieper zijn dan:

"Ik verkoop jou vrijwillig iets, en dan doe jij hetzelfde voor mij." of "We moeten gewoon alles eerlijk delen."

Share

12 Responses

  • “Maar uiteindelijk heeft onze samenleving verbindende elementen nodig die dieper zijn..”
    Volgens mij zijn die er al: taal, volk, cultuur, ras, geschiedenis, religie, politiek etc….
    Mensen willen ze alleen niet zien omdat je dan ook na moet denken over zaken die niet meteen tastbaar zijn, of die je in ieder geval niet kan kopen en verkopen. Brood en spelen houden ons tot nu toe goed onder de duim, en ik zie ook niet dat in de toekomst economie een minder belangrijke rol zal gaan spelen

  • “Er zijn academici die beargumenteerd hebben dat het zuivere Marxistische socialisme een soort van seculiere, atheïstische hervorming is van het Christendom waarin velen niet meer in kunnen geloven.”
    bronnen?

  • Die religieuze natuur van het Marxisme is nu juist ook zijn kracht. Het bied een hoger ideaal (in dit geval communisme) waar de massa’s in kunnen geloven en beloofd verlossing. In die zin heeft het veel weg van het nationalisme: de bevrijdende mythe van de natie, de volksgemeenschap.

    Kijken we echter verder dan onze neus lang is, zit er in Marx zijn kapitalisme kritiek veel waarheid (dat Marx een afvallige jood was doet daar niets aan af: je hebt gelijk of je hebt het niet). Zijn kritiek op de vervreemding van de arbeid en de parasitaire uitbuiting van de ene klasse door de ander valt weinig op aan te merken. Dat moesten zelfs de nationaalsocialisten erkennen, ondanks dat hun aanpak van deze klassentegenstellingen een ander was dan die van Marx.

    Er bestaat niet zoiets als een vrije markt, omdat we op een complexe economie zoals tegenwoordig allang niet meer op gelijke termen handelen. Dat werkt uitbuiting en verrijking van de een door de ander in de hand. Zo ontstaat er een klasse van kosmopolieten die wint bij globalisering (centralisatie van hun internationale kapitaal) en een klasse die erbij verliest (de werkende bevolking). Die klassetegenstellingen bestaan nog steeds en krijgen meer een meer een globalistisch versus antiglobalistisch (nationaal) karakter.

    Postmodernistisch links kenmerkt zich juist doordat zij hun economisme verruilt hebben door zwakzinnig moralisme en identeitspolitiek. Zo hebben zij talloze arbeiders, de “angry white working class”, hun traditionele achterban van zich vervreemd. Daar ligt dan ook een vacuum waar de nationale beweging zou kunnen inspringen. Toch blijft de nationale beweging vaak in het achterhaalde anticommunisme hangen en weet het deze kans niet te benutten. Postmodernistisch rechts lijkt in dezelfde valkuil te trappen door de economische oorzaken van onze problemen niet te onderkennen.

    • De religieuze aard van het Marxisme is zeker een grote drijvende kracht geweest in die ideologie. De Britse filosoof Bertrand Russell maakte in zijn Geschiedenis van de westerse filosofie een vergelijking tussen de Katholieke kerk en het Marxisme, die wat betreft de structuur die zij zichzelf hebben aangemeten om “het goede woord” te verspreiden veel op elkaar lijken. Maar vanuit het Fascisme bezien is het grote -onvergefelijke- gemis van het Marxisme Idealisme (zoals die term in filosofische kringen wordt gebruikt). Want Marxisme is uiteindelijk zuiver materialistisch van aard; het hogere ideaal dat wordt nagestreefd bestaat uit banale zaken als een 8-urige werkdag, veilige arbeidsomstandigheden, een zekere pensioenvoorziening, ontslagbescherming en meer van dergelijke zaken. Voor de Fascist / nationaalsocialist zijn dit zaken die de aandacht verdienen, omdat het praktische zaken zijn die bij kunnen dragen aan de verheffing van het volk. De Marxist echter, die meent dat deze praktische zaken op zichzelf de verheffing van het volk zijn, dan wel dat zij deze volksverheffing zeker stellen.

      In onze huidige tijd lijkt het echter vrijwel onmogelijk om dit te verhelderen aan de overgrote meerderheid van de westerse mens. Dit omdat de tegenhanger van materialisme, het idealisme, iets is dat de afgelopen twee generaties geheel vreemd is. Plicht, eer, volk, ras, kracht, trots, deugd, zinnelijkheid – voor de gemiddelde twintiger of dertiger zijn dit zaken die thuishoren in geschiedenisboeken. En een belangrijke rede daarvoor is gelegen in het succes van het Marxisme, want zaait men materialisme, dan zal men het oogsten.

      De vrije markt nu die bestaat zoals u stelt inderdaad niet. Onze wereld is zo complex geworden dat de klassentegenstellingen die bestaan langzamerhand een andere aard beginnen te krijgen: een biologische aard. Vroeger huwde de medisch specialist met een verpleegster uit het ziekenhuis waar hij werkte, een accountant huwde met de secretaresse van zijn kantoor, en zij kregen allen kinderen. Tegenwoordig huwt de medisch specialist met een andere medisch specialist, en zij krijgen kinderen. En zo is er een situatie ontstaan waarin mensen zich in toenemende mate exclusief voortplanten met mensen die van gelijk intellect zijn. Een klassentegenstelling die hierdoor aan het ontstaan is, is vrijwel onmogelijk op te lossen aangezien we een dom persoon niet slim kunnen maken. En economisch succes is voor een groot deel afhankelijk van slim zijn (althans van abstract en kritisch te kunnen denken).

      Postmodernistisch links dan, is naar mijn idee vaak vooral bizar. Ze weten niet goed wie ze zijn, waar ze naar toe willen, of hoe ze dat gaan bereiken. Maar de materialistisch aard van het Marxisme heeft in hen een hoogtepunt bereikt. Al geeft een groenlinkser nog zoveel om het milieu, hij (of vaker zij) zal er geen enkele vliegvakantie om laten schieten. Ze worden niet meer gedreven door een werkelijk ideologisch vuur in hen, zoals dat nog wel het geval was bij groepen als de RAF. En precies hetzelfde gaat op voor wat vandaag de dag door moet gaan voor “rechts”. Onder de zogenoemde Neo-nazis vinden we vooral simpel tuig met en grote voorliefde voor lelijke tatoeages, recreationeel drugsgebruik en Duitse symbolen van een jaar of 70 geleden. De meeste van hen zouden in Nazi-Duitsland als eerste de oven in zijn geschoven. Maar nog erger is het gesteld met de Dewinter- en Wilders-stemmers, die denken dat als zij eenmaal in de vier jaar de gang naar de stembus maken alle problemen met buitenlanders wel opgelost worden, en dat verder dan alles bij hetzelfde kan blijven.

      Kortom, (post)modern link en rechts varen op hun gevoel, en zij zijn snel afgeleid door nieuwswaardige zaken die hen in allerlei media 24 uur per dag worden voorgeschoteld. Zij lijken geen van beiden te zien dat er aangaande het gros van onze politieke en sociale problemen een simpele waarheid boven allen is:

      Er is geen politieke oplossing.

      • “Want Marxisme is uiteindelijk zuiver materialistisch van aard; het hogere ideaal dat wordt nagestreefd bestaat uit banale zaken als een 8-urige werkdag, veilige arbeidsomstandigheden, een zekere pensioenvoorziening, ontslagbescherming en meer van dergelijke zaken.”

        Die stelling is eigenlijk al door Georges Sorel ontkracht, die geestelijk vader was van zowel socialisten, anarchisten en communisten. Met zijn theorie over de sociale mythe stelt hij nu juist dat niet Marx zijn wetenschappelijke analyse van het historisch materialisme de kracht van die ideologie is, maar juist het ideaal van de onvoorwaardelijke klassenstrijd en de mythe van het communisme. De massa’s worden niet gestuurd door rationele wetenschap, maar door irrationele mythes: het geloof in de communistische overwinning. Geloofssystemen die Sorel vergelijkt met bv de revolutie van het christendom en de reformatie vergelijkt. Fascisten namen die theorie van harte en projecteerde dat op de mythe van de natie. Daarom dat op Sorel zijn begravenis zowel een krans door Lenin als door Mussolini werd gelegt.

        “De vrije markt nu die bestaat zoals u stelt inderdaad niet. Onze wereld is zo complex geworden dat de klassentegenstellingen die bestaan langzamerhand een andere aard beginnen te krijgen: een biologische aard.”

        Ik denk niet dat klasse biologisch kan worden geclassificeert: ik denk dat uw beweringen qua intellect overtrokken zijn en klasse door zoveel meer factoren bepaald worden (denk aan sociale afkomst).

        Maar die discussie is irrelevant omdat ik hier op klasse als economisch fenomeen bedoel. Klassentegenstellingen komen voort uit de kapitalistische economie waarin de samenleving verdeeld wordt in bezitters en bezittelozen: met bezit doelt men dan niet op geld, maar over het bezit van productiemiddelen. Immers wie de productiemiddelen heeft, kan zich verrijken door diegene die deze niet hebben uit te buiten. Die fundamentele tegenstelling wordt door zowel socialisten als fascisten erkend, maar beide zoeken een andere weg om die tegenstellingen weg te nemen; klassenstrijd of klassenharmonie.

        Onder kapitalisme is maatschappelijke status dus geen kwestie van verdienste of van ware meritocratie, maar een kwestie van uitbuiting en parasitair gedrag. Daarom haalt kapitalisme het slechtste in de mens naar boven en is het destructief voor de volksgemeenschap.

          • Akkoord, klasse is inderdaad een zuiver economisch fenomeen. Een fenomeen waarvan ik denk dat het ook alleen door de “homo economicus” wordt waargenomen. Dit in tegenstelling tot de situatie in vroeger tijden, waarin er eerder sprake was van rangen die ook een metafysisch aspect vertegenwoordigen (bv. adel, clerus, boeren).

  • “Economie is niet nutteloos, en een kapitalistisch systeem met een relatief vrije markt heeft grote voordelen in vergelijking met een centraal door de overheid geplande economie.”

    Ik denk dat het Chinese economische wonder het tegendeel bewijst. Hun strenge economische dirigisme is hard bezig om de Westerse wereld weg te concurreren.

    Antikapitalisten maken zich druk over het kapitalisme omdat dit tegenwoordig ook de bepalende factor is: het tijdperk van de homo economicus.

    • Het Chinese “wonder” is m.i. iets dat zich nog moet bewijzen. Momenteel kunnen ze goedkope arbeid aanbieden, maar dat zal niet duren. De huidige generatie daar zal wat meer willen dan een slopende fabrieksbaan. En let ook, met “relatief vrije markt” bedoel ik zeker ook de huidige Chinese economie, waarin men vrij kan ondernemen zolang men niet in het vaarwater van de Communistische partij komt.

  • Ik denk dat de kritiek van rechtse denkers zoals Gottfried Feder of Giovanni Gentile op de burgerlijke klassenmaatschappij niet bepaald voldoet aan het denken van een homo economicus.

    Wat betreft het economische wonder van China is er al veel bewezen nu het een van de snelsgroeiende landen voor hoogtechnische kennis is en een steeds sterkere economische en militaire macht. Niet voor niets dat de yankees daar zi zenuwachtig van worden.

  • De kritiek van een Gottfried Feder of Giovanni Gentile is nu juist dat kapitalisme het economisch systeem van de burgerij/bourgoisie is, die met de Grote (liberale) revolutie van 1789 de macht over genomen hebben.

    Kapitalisme = bourgois = liberaal

    Dus nationale krachten zijn per definitie antikapitalistisch (althans in theorie).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.