De laatste Groenlanders

de laatste Groenlanders

In de achtiende eeuw waren de laatse Groenlanders niet meer. Zij waren spoorloos verdwenen van het "groene" eiland.

Meer dan duizend jaar geleden voer de Viking Erik de Rode naar Groenland, omdat hij verbannen was uit zijn thuisland IJsland vanwege moord. Hij keerde terug naar IJsland met prachtige verhalen over een groen, vruchtbaar land vol met waardevol wild, en noemde dit land Groenland.

Vijfentwintig schepen met zo'n 500 opvarenden, waaronder Erik de Rode, zette koers richting dit prachtige Groenland. Daar stichtten zij twee nederzettingen op het grote eiland, met typische Noordse langhuizen en omheinde stallen opgetrokken uit steen. Veel van deze gebouwen staan vandaag de dag nog overeind, en sommigen zijn zelfs nog in gebruik.

De precieze details zijn gehuld in de nevelen van de geschiedenis, maar de kern van dit verhaal is door historici vastgesteld. Archeologisch onderzoek in de twintigste eeuw heeft twee viking nederzettingen blootgelegd aan Groenland's westkust. Deze nederzettingen werden gesticht voor aanvang van de kleine ijstijd die ongeveer aan het begin van de veertiende eeuw inzette, en in de tijd van de eerste Scandinavische nederzettingen was het klimaat een stuk warmer dan tegenwoordig (denk aan wijngaarden in Noord-Engeland bijvoorbeeld). Dus misschien was Groenland ook wel echt een stuk groener dan dat we het nu kennen, met een klimaat waar verschillende gewassen konden gedijen en er een overvloed aan wild was waarop gejaagd kon worden.

De twee Groenlandse nederzettingen, één in het oosten en één in het westen hadden gezamenlijk zo'n 2.500 ingezetenen toen zij op hun hoogtepunt waren. Meer dan vier eeuwen lang leefden de mensen daar voornamelijk op een dieet van vlees en melk van schapen, geiten en koeien. Degenen die zich vikingen voorstellen als een bende dronkelappen die constant bier of mede dronken zullen teleurgesteld zijn: bier was er sowieso niet en mede zeker niet in overvloed, aangezien het geïmporteerd moest worden. Het kleine beetje graan dat ze hadden was veel te waardevol om te gebruiken voor het brouwen van bier of andere drank. In hun behoefte aan hout en ijzer konden zij voorzien door de handel in de huiden van ijsberen, kariboe's en walrussen, waarbij de slagtanden van de laatste ook een waardvolle handel met zich meebrachten. De Groenlanders ondernamen tenminste één expeditie naar Noord-Amerika, waar zij voet aan wal zetten in het tegenwoordige Newfoundland en aldaar een kolonie stichtten, die maar een kort leven beschoren was.

Door verschillende redenen verloren de nederzettingen in Groenland contact met hun oude thuislanden, de vernietigende plaag die Europa in zijn greep had en een afnemende interesse in Groenlandse goederen zullen de belangrijkste daarvan zijn geweest. Recente onderzoeken van ijskernen in Groenland tonen dat de vijftiende eeuw -de tijd waarin de nederzettingen teloor gingen- een tijd was waarin het klimaat in het Noord-Atlantische gebied verslechterde. Toen de kleine ijstijd inzette, zo rond het begin van de veertiende eeuw, reikte het poolijs steeds verder naar het zuiden, waardoor het seizoen waarin scheepvaart mogelijk was korter en korter werd. Handel en communicatie met Groenland viel uiteindelijk gewoon weg. Maar onderzoekers stellen wel dat het wat genuanceerder ligt dan: "het werd koud en ze gingen dood". Want om te beginnen zou dat niet verklaren waarom de eskimo's deze tijd wel overleefden. Het is bewezen dat mensen goed kunnen overleven op een proteïnerijk dieet van alleen vlees.

Maar buiten dit allemaal, lijkt het alsof mensen in Europa simpelweg waren vergeten dat Groenland bestond, al weten we niet hoe dat mogelijk is geweest. Verschillende pausen drongen erop aan bij Noorse bisschoppen om priesters naar de koloniale gebieden te sturen, maar daar waren niet veel vrijwilligers voor te vinden. En de prelaten van de Noorse kerk waren er vrij goed in het onderwerp van de agenda te halen. We krijgen bijna de indruk dat het ze niet interesseerde. Op een bepaald punt waren Groenlandse valken bijzonder populair onder de Europese adel, maar de mode veranderde, en wat de Europeanen betrof was Groenland over de rand van de horizon van het aardoppervlak gevallen.

Het laatste bekende relaas over de Groenlandse Vikingen stamt uit 1408, toen een reiziger verhaalde over een bruiloft op Groenland. Een aantal eeuwen later -in 1721- ging de Noor Hans Egede op zoek naar de koloniale gebieden. Tot zijn verbazing waren ze van de aardbodem verdwenen. En dit lijkt de eerste keer dat het iemand opvalt dat de nederzettingen van de vikingen op Groenland zijn verdwenen. Tot vandaag de dag is het een onopgelost mysterie wat er met de laatste Groenlanders is gebeurd. Er is echter een fascinerend verhaal over deze geschiedenis..

Groenland was feitelijk herontdekt in de vijftiende eeuw, onafhankelijk van de Noordse volken, door de Engelse schippers John en Sebastian Cabot. En in de zestiende eeuw arriveerde de Elizabetiaanse schipper en eerste poolontdekkingsreiziger Martin Frobisher voor het eerst op Groenland. Frobisher noteerde in zijn dagboek dat hij en zijn bemanning voet aan wal zette op een rotsige kust en daar een dode blanke man vonden, die op zijn buik lag, gekleed in bont. Het leek erop dat hij pas recentelijk was overleden, oorzaak onbekend. Ze begroeven de man en vonden een stuk verder een verlaten nederzetting van stenen huizen. Hebben Frobisher en zijn bemanning net de ondergang van de laatste Groenlanders gemist?

Onderzoekers en hitorici zijn met veel verschillende verklaringen op de proppen gekomen om het verdwijnen van de Groenlandse vikingen te verklaren, waaronder overvallen door Eskimo's of Europese piraten, assimilatie in de gemeenschappen van Eskimo's en de hongerdood. Modern DNA onderzoek laat echter geen Noordse sporen zien in de bloedlijn van Groenlandse eskimo's. Ook tonen de nederzettingen zelf geen sporen van plundering of vernietiging, al is het ook niet noodzakelijk dat dit sporen nalaat.

Vanuit de laatste Groenlanders zelf bezien: op een zeker moment kwamen er gewoon geen schepen meer. Recente archeologische opgravingen in grafvelden die nog steeds verspreid over het landschap te vinden zijn tonen bewijs voor de fysieke degeneratie van de bevolking als gevolg van een slecht voedingspatroon en inteelt. Het lijkt erop dat de laatste Groenlanders een soort ziekelijke dwergen waren, vaak misvormd, die zich kleedde in onbewerkte huiden, geen metalen gereedschappen of wapens hadden en niet of nauwelijks in staat zouden zijn geweest zegevierend uit een strijd met eskimo's te kunnen komen.

Stel je voor hoe het moet zijn geweest gedurende de laatste decennia voor hun uiteindelijke ondergang. Volledig geïsoleerd van de rest van de wereld, altijd bitter koud, altijd honger, en de blik altijd gericht op de horizon, wachtend op shepen die niet zouden komen.

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.