Economie als religie

Economie als religie

Kapitalisme of socialisme? Wat moeten we kiezen? Het is een wonderbaarlijke eigenschap van de westerse wereld dat dit debat nog steeds voortduurt, vaak met een enorme felheid. Soms lijkt het of alle politieke tegenstellingen in westerse landen neerkomen op dit economisch vraagstuk, en beide kanten hebben toegewijde vertegenwoordigers. Toewijding aan een van beide kanten heeft in sommige kringen de schijn van religieuze devotie gekregen. Hoe verklaren we dit?

 

Er zijn academici die beargumenteerd hebben dat het zuivere Marxistische socialisme een soort van seculiere, atheïstische hervorming is van het Christendom waarin velen niet meer in kunnen geloven. Er is de mythe van het gouden tijdperk, gevolgd door de val, het oordeel en de verlossing en uiteindelijk het Koninkrijk Gods en de Hemel op aarde. In Marxistische ideologie vinden we vergelijkbare fasen terug: de pre-industriële samenleving, de industriële revolutie, de onvermijdelijke socialistische revolutie -waarin Marx natuurlijk de rol op zich neemt van de Christus-, dan de socialistische heilstaat die uiteindelijk verwordt tot een perfecte samenleving vergelijkbaar met het Koninkrijk Gods.

 

Voorstanders van de vrije markt hebben in de afgelopen decennia deze standaard mythologie herschreven voor het economische systeem van hun eigen voorkeur. Mises, Rothbard of Friedman nemen de plaats van Marx in als Messias, en de perfecte markt, vrij van elke dwingende invloed door de staat (de duivel) neemt de plaats in van de socialistische heilstaat als Koninkrijk Gods. Degene die inziet dat dit absolutistische vrije markt denken niet meer of minder is dan het herschrijven van Marxistische of Christelijke mythes zou ook van dit denken snel afstand moeten nemen. We moeten allemaal net wat dieper nadenken over zulke zaken.

 

Economie is niet nutteloos, en een kapitalistisch systeem met een relatief vrije markt heeft grote voordelen in vergelijking met een centraal door de overheid geplande economie. Maar deze conclusie is triviaal. Het is een conclusie die iedereen kan trekken door op empirische wijze te kijken naar het historisch bewijsmateriaal en naar de omstandigheden waaronder mensen zich laten bewegen tot bepaald gedrag. De markt is gewoon de standaard waarop we terugvallen, het is hoe we als mensen werken. We verkopen elkaar dingen. Dit is hoe de meeste goederen en diensten geleverd moeten worden in een samenleving die productief wil zijn en niet alleen wil overleven, maar ook wil leven in enig comfort. Dus waarom discussiëren mensen vaak met een religieus aandoend fanatisme over economische systemen?

 

Ze doen dat omdat er niets anders is om in te geloven in het Westen. Of ze nu tevreden zijn met de gevestigde orde of niet, mensen hebben de neiging te wijzen naar het ene grootse instituut dat zichtbaar is in onze cultuur, en dat is kapitalisme of de vrije markt economie. Het is de bepalende sociale institutie, terwijl het niet meer hoort te zijn dan hetgeen dat zich op de achtergrond van het alledaagse leven afspeelt. De antikapitalisten in het Westen kunnen zich zo druk maken over de vrije markt omdat er niets anders is waarover ze zich druk kunnen maken, ze voelen zich leeg en verlaten door de samenleving en hun cultuur, maar ze zien geen enkele vijand behalve winkelcentra en multinationals. De type mensen die deze antikapitalisten met walging aanzien kiezen er vervolgens voor om de vijand van de antikapitalisten te gaan aanbidden.

 

Liberalisme en postmodernisme hebben het voor elkaar gekregen om alle andere instituties die mensen een gevoel van waarde geven, een gevoel van ergens bij te horen, ergens thuis te zijn te vernietigen. Religie is achterlijk. Mannelijkheid is slecht, om misschien op zichzelf al verkrachting. Traditionele gezinnen zijn instrumenten van een onderdrukkend patriarchaat, niet van sociale stabiliteit. Blanke kinderen leren dat hun voorouders moorddadige maniakken waren en dat de 'privileges' die ze vandaag de dag genieten het resultaat zijn van diefstal van allerlei nobele wilden. er wordt hen geleerd dat ze zichzelf moeten opofferen als goedmakertje voor de historische misdaden van hun voorouders. Elke vorm van groepsloyaliteit of -identiteit voor blanken wordt afgedaan als iets dat bij voorbaat al een of ander barbaars nazisme is. Tegelijkertijd wordt kleurlingen geleerd dat enkel hun lidmaatschap van een 'onderdrukte' groep al een verdienste is op zichzelf, en dat ze verder dus hun best niet hoeven te doen.

 

Mensen voelen zich Unheimlich als gevolg van deze sociale deconstructie. Er is niets waaraan we ons nog kunnen vastklampen, niets dat ons bestaan nog betekenis geeft. Dit gegeven maakt dat het niet verrassend is dat we ons heil zoeken in verschillende absolutistische economische ideologieën. Of we moeten allemaal onderdeel zijn van een grote groep zonder onderlinge verschillen, of groepen bestaan helemaal niet en we zijn allemaal atomistische individuen die alleen in relatie tot elkaar staan door handel en commercie.

 

Economie is de mechaniek die een samenleving laat functioneren, het is niet het hoogste doel of de belangrijkste institutie. Maar wat is er verder nog over dat niet ten prooi is gevallen aan sociale deconstructie?

 

een geloof in absolutistisch socialisme of communisme geeft mensen het gevoel dat ze bij een groep horen en samen naar een bepaald doel toewerken, iets dat zeldzaam is in deze tijd van zielloos consumentisme. Geloof in absolutistisch kapitalisme geeft mensen het idee van individualisme en superioriteit, iets waar veel intelligente en creatieve mensen naar verlangen. De managersklasse biedt de laatste uitlaatklep voor leiderschap en superioriteit die nog sociaal acceptabel is.

 

Maar uiteindelijk heeft onze samenleving verbindende elementen nodig die dieper zijn dan:

"Ik verkoop jou vrijwillig iets, en dan doe jij hetzelfde voor mij." of "We moeten gewoon alles eerlijk delen."

Share

3 Responses

  • “Maar uiteindelijk heeft onze samenleving verbindende elementen nodig die dieper zijn..”
    Volgens mij zijn die er al: taal, volk, cultuur, ras, geschiedenis, religie, politiek etc….
    Mensen willen ze alleen niet zien omdat je dan ook na moet denken over zaken die niet meteen tastbaar zijn, of die je in ieder geval niet kan kopen en verkopen. Brood en spelen houden ons tot nu toe goed onder de duim, en ik zie ook niet dat in de toekomst economie een minder belangrijke rol zal gaan spelen

  • “Er zijn academici die beargumenteerd hebben dat het zuivere Marxistische socialisme een soort van seculiere, atheïstische hervorming is van het Christendom waarin velen niet meer in kunnen geloven.”
    bronnen?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.